Hyperseksualisering, objectivering, en ontmenselijking van Oost- en Zuidoost-Aziatische vrouwen is een onderbelicht onderwerp. Toen iemand tegen mij zei: “Je bent mijn eerste Aziaat” en “Je bent zo mooi omdat je Aziatisch bent”, wist ik niet of ik moest lachen of huilen. Het lijkt onschuldig, maar zulke opmerkingen zijn het gevolg van een structureel patroon van seksisme en racisme in de Nederlandse samenleving. Dit draagt bij aan het dehumaniseren van Oost- en Zuidoost-Aziatische vrouwen, wat kan leiden tot geweld tegen hen.
Header foto: Rui Jun Luong
Google eens ‘Aziatische vrouwen’ en je ziet al snel dat er enorm veel verschillende datingsites beschikbaar zijn die beweren dat je daar een ‘mooie, onderdanige Aziatische vrouw’ kunt vinden.
Als we inzoomen op specifieke landen en je bijvoorbeeld ‘Indonesische vrouwen’, ‘Vietnamese vrouwen’ of ‘Chinese vrouwen’ intypt in de zoekmachine, komen ook hier verschillende advertenties voor datingsites naar boven. Dit gebeurt niet als je zoekt op ‘Westerse vrouwen’ of ‘Nederlandse vrouwen’.
Zulke websites bieden niet alleen ‘exotische’ Aziatische, maar ook Afrikaanse, Oost-Europese, Oekraïense en Russische vrouwen aan. Aziatische vrouwen worden op dating- en pornografische platforms bijvoorbeeld omschreven als gehoorzaam en dienstbaar, terwijl Oost-Europese vrouwen vaak worden neergezet als verleidelijk en slim. Dit racistische en seksistische stereotypen die deze vrouwen tot een karikatuur maken. Het zijn geen onschuldige websites, maar plekken waar ongelijke machtsverhoudingen worden voortgezet, alsof vrouwen te koop zijn. De doelgroep van deze websites is dan ook vaak de witte man.
Generaliserende, stereotyperende en racistische patronen zijn op deze sites alom vertegenwoordigd. Vrouwen van kleur worden voorgesteld alsof het producten zijn, met categorieën zoals ‘exotisch’ of ‘loyaal’. Keer op keer worden deze vrouwen gereduceerd tot lustobjecten.
Deze stereotyperingen blijven niet zonder gevolgen, de structurele ontmenselijking van Aziatische vrouwen leidt namelijk tot serieuze problemen. Zo lopen zij een verhoogd risico op seksuele intimidatie en geweld, omdat mensen denken dat ze voldoen aan het stereotype, het idee dat ze ‘beschikbaar’ of ‘onderdanig’ zijn. Het belemmert Aziatische vrouwen ook op de arbeidsmarkt en in de zorg, waar vooroordelen hun professionaliteit of autonomie ondermijnen. Daarnaast tast het hun behandeling als een stereotype in plaats van een individu hun mentale gezondheid aan.
Ook met de zoekterm ‘Asian Raisins’ of een andere term met ‘Asian’, ‘Aziaat’ of ‘Aziatisch’ kom je na een aantal pagina’s met zoekresultaten al pornowebsites tegen. Het woord ‘Asian’ wordt in zoekmachines sterk geassocieerd met seksueel getinte content, ook als het onderwerp waar je naar zoekt daar helemaal niets mee te maken heeft. Waardoor neutrale of vaak ongewenste en seksueel getinte resultaten te zien zijn.
Dit is geen toeval, maar heeft te maken met de manier waarop zoekmachines werken. Zoekmachines zoals Google gebruiken algoritmes die bepalen welke resultaten bovenaan verschijnen, gebaseerd op populariteit, zoekgedrag van gebruikers en backlinks. Omdat er wereldwijd enorm veel content is waarin Aziatische mensen seksueel worden gestereotypeerd, en omdat veel mensen op die termen zoeken in die context, versterken deze algoritmes die associaties. Met andere woorden: het systeem zelf versterkt seksistische en racistische stereotypes door ze vaker te tonen.
Deze problemen worden verder in stand gehouden door commerciële partijen die bewust inspelen op deze stereotypen, zoals eigenaars van erotische websites. Zij gebruiken termen als ‘Asian’ bewust om bezoekers te trekken, wat bijdraagt aan deze vertekende beeldvorming.
Het is niet alleen het publiek dat deze associaties voedt, maar ook de ontwerpers en eigenaren van digitale platforms en zoekmachines die onvoldoende maatregelen nemen om deze schadelijke stereotypering tegen te gaan. Het resultaat is een normalisering van de hyperseksualisering en objectivering van Aziatische mensen in de digitale wereld.
Ook op stockfoto-websites zijn er veel problematische beschrijvingen te vinden bij afbeeldingen, ook bij foto’s van Aziatische vrouwen. Deze teksten zijn vaak seksistisch, exotiserend of racistisch. De omschrijvingen worden meestal toegevoegd door de fotograaf zelf, die zoveel mogelijk trefwoorden gebruikt om beter vindbaar te zijn en meer geld te verdienen. Omdat de opbrengst per foto vaak laag is, proberen zij op alle mogelijke manieren hun foto’s te laten opduiken in zoekresultaten, zelfs als dat betekent dat ze schadelijke en seksueel getinte termen gebruiken. Zo staat er bij deze foto de beschrijving: “Aziatische vrouwen worden geil van de online films die ze bekijken.”
Çiğdem Yüksel is fotograaf en onderzoeker en heeft in 2020 een onderzoek gedaan naar representatie van moslima’s in de beeldbank van het ANP. Lees hier het onderzoek: ‘Moslima’. Yüksel schrijft hierin: “Zo heeft de fotograaf in het voorbeeld de woorden boerkaverbod, wetsvoorstel en onderdrukking gebruikt bij een foto van drie vrouwen in een niqaab die met elkaar staan te praten op de markt. De fotograaf kijkt in dit geval verder dan de feitelijke context van de foto en verbindt woorden aan deze foto die te maken hebben met een breder maatschappelijk en politiek debat over gezichtsbedekkende kleding en met frames die in dit verband gebruikt worden. Wij vinden dat problematisch. Het toevoegen van het woord onderdrukking is een interpretatie van de fotograaf, het is een woord dat niet neutraal is. Er wordt geïmpliceerd dat deze vrouwen onderdrukt worden, terwijl de werkelijkheid genuanceerder is.”
Net als bij het onderzoek van Çiğdem Yüksel zien we dat ook Aziatische vrouwen gevangen zitten in problematische beeldvorming die meer zeggen over de blik van de fotograaf dan over de werkelijkheid.
Er zijn blogs vol walgelijke denigrerende teksten in overvloed. Zo schreef ene Eddy, genaamd ‘Social Pro’ op het gratis blogplatform Yoo.rs, dat inmiddels is verwijderd, dat vrouwen uit Azië erg klein, vrouwelijk en zorgzaam zijn. Een ‘speciale exotische schoonheid’ die voor haar familie zorgt, erg gevoelig en oprecht is en erin slagen om, ondanks dat ze fulltime werkt, het huis schoon te houden en heerlijk te koken.
Ook wordt er beweerd dat ‘bijna alle witte mannen worden aangetrokken door de gelige huid en schattigheid in het gezicht van deze meisjes’. Het is walgelijk hoe Eddy schrijft over Oost- en Zuidoost-Aziatische vrouwen.
Naast problematische blogs die bijdragen aan dit beeld worden er ook onder berichtgeving van nieuwsmedia op sociale media problematische reacties geplaatst. Hier is een kleine selectie van reacties die te vinden zijn onder nieuwsartikelen over het terroristische racistische haatmisdrijf in Atlanta (VS) bij drie verschillende massagesalons, waar in maart van 2021 acht vrouwen van Oost- en Zuidoost Aziatische achtergrond werden neergeschoten.
Maar ook in Nederland werden deze comments geplaatst, onder het Facebookbericht van NU.nl over deze aanslag lees je, “Hij kreeg zeker geen happy end na een massage”, “Hier worden geen gewone massages gegeven” en “Zet happy ending toch in een ander daglicht”.
Zulke opmerkingen zorgen ervoor dat racisme wordt genormaliseerd. Het wordt onder het tapijt geschoven als ‘grappig’ en ‘Hollandse humor’. Dit is ook zichtbaar in posts waar mensen met een Oost- en Zuidoost Aziatisch uiterlijk te zien zijn. Wat extra zorgelijk is, is dat deze platforms nauwelijks verantwoordelijkheid nemen. Ze laten dit soort comments staan en grijpen zelden in, waardoor ze actief bijdragen aan een online omgeving waarin racisme wordt toegestaan en genormaliseerd.
Nadat in 2013 de film ‘Ushi must marry’ uitkwam, die draaide om de racistische karikaturen Ushi en Dushi van Wendy van Dijk, reageerde zij op de slechte recensies die de film ontving. Ze zei dat de film voornamelijk bedoeld is voor kinderen, ‘die vinden dat wel leuk’.
Deze racistische film is tot op heden nog steeds te koop bij bol.com en andere aanbieders. De film was tot voor kort te zien bij Pathé Thuis, Videoland en Netflix. Het ridiculiseren en seksualiseren van Oost-Aziatische vrouwen wordt veelvuldig gedaan in de vele afleveringen van de televisieshow en de daaruit voortkomende film. Zo wordt er op een gegeven moment gezegd: “Er zijn twee woorden voor een succesvol huwelijk: ‘Yes dear’”, waarop Ushi zegt: “Sex and money”. Ook het stereotype dat alles wat Oost-Aziatische mensen doen ‘gek’ en ‘vreemd’ is komt terug als een personage in de film zegt: ‘No one wants you, you’re crazy’.
In een interview uit 2019 vertelt Wendy van Dijk: “Bij alles wat je doet ben je nu racistisch. Het is een heel gevoelige wereld geworden. Dushi was al op het randje. Daar kwamen al wel wat problemen van.” Dushi, ‘een Antilliaanse presentatice van TeleCuraçao’, is een personage dat is gecreëerd na het ‘succes’ van Ushi. Dit is een voorbeeld van blackface. Blackface is wanneer iemand met een wit of lichter uiterlijk zich schminkt om een zwart persoon uit te beelden, vaak gepaard met overdreven accent, stereotype kleding en karikaturaal gedrag. Dit is niet onschuldig. Het heeft een lange, pijnlijke geschiedenis waarin Zwarte mensen werden gedehumaniseerd en gereduceerd tot stereotype. Denk aan de minstrel shows uit de 19e eeuw, waarin witte acteurs zich verkleedden als Zwarte mensen voor het vermaak van een wit publiek, puur om de ‘ander’ belachelijk te maken. De personages Ushi en Dushi zag je jarenlang elke zaterdag op RTL4.
Een Nederlands voormalig televisieprogramma van KRO-NCRV, Rundfunk is een absurde komedie die zich afspeelt op een middelbare school. In de aflevering die je hieroboven ziet vertelt een vrouwelijke student haar docent dat ze ook Chinees wil leren. De docent reageert met: “Wil je Chinees? Dan krijg je Chinees,” slaat op de tafel, waarna een vrouwelijke Chinese bezorger van een afhaalrestaurant binnenkomt. Op haar oranje shirt staat in gebroken Nederlands: “Chinees afhaalrestaurant Wat Woi, wij maken verdrietige mensen blij,” samen met twee racistische tekeningen van gezichten met rijsthoeden en streepjesogen, één blij, één boos.
Vanaf dat moment wordt de situatie nog ongemakkelijker. De docent praat tegen de afbeelding op het shirt van de bezorger, en begint haar borsten aan te raken. De bezorger blijft stilstaan en zegt verder ook niets terwijl dit gebeurt, ook de student zegt niets. In deze scène wordt grensoverschrijdend gedrag gebruikt als grap. Hiermee wordt seksueel geweld genormaliseerd, en vooral het idee dat Aziatische vrouwen ‘beschikbaar’ of ‘onderdanig’ zouden zijn, wordt herhaald en versterkt.
Daarnaast is het zorgelijk dat dit wordt uitgezonden door KRO-NCRV, een publieke omroep die mede gefinancierd wordt met belastinggeld. Van een publieke instelling mag verwacht worden dat zij bijdraagt aan een veilige en inclusieve samenleving, in plaats van schadelijke stereotypen te verspreiden of seksueel grensoverschrijdend gedrag weg te lachen.
De vrouwelijke bezorger wordt gepresenteerd alsof ze een object is: ze wordt simpelweg ‘Chinees’ genoemd, zonder naam of identiteit, en behandeld alsof ze ‘besteld’ is voor iemands plezier.
De scène uit Rundfunk draagt bij aan het normaliseren van racisme en seksisme naar Oost-Aziatische vrouwen. Dit heeft zware gevolgen. Een voorbeeld hiervan is de eerdergenoemde terroristische aanslag op 17 maart 2021 in Atlanta, VS, waarbij de 21-jarige Robert Aaron Long drie Aziatische massagesalons bezocht en acht mensen doodschoot. Van de slachtoffers waren zeven vrouwen, waarvan zes van Aziatische afkomst. Long verklaarde tegenover de politie dat hij geen racistische motieven had, maar dat hij zichzelf als seksverslaafd beschouwde en “verleidingen wilde wegnemen”. Met andere woorden: hij zag deze vrouwen niet als mensen, maar als obstakels voor het oplossen van zijn eigen probleem. Als objecten die verwijderd moesten worden.
Als we teruggaan in de geschiedenis zijn er een aantal werken zoals de klassieke opera Madama Butterfly waar seksisme en racisme zichtbaar zijn. Het is gecomponeerd door Giacomo Puccini en voor het eerst uitgevoerd in 1904. Het is is een van de meest opgevoerde opera’s ter wereld. Het vertelt het verhaal van de 15 jarig meisje Cio-Cio-San (bijnaam: Butterfly), die gekocht is door een Amerikaanse marineofficier, Pinkerton. Ze wordt zwanger en trouwt met hem, ze wacht jarenlang trouw op zijn terugkeer. Als hij uiteindelijk terugkomt, met een Amerikaanse vrouw, eindigt het verhaal in tragedie: Cio-Cio pleegt zelfmoord.
De Amerikaanse officier Pinkerton wordt nauwelijks veroordeeld in het verhaal. Zijn koloniale houding, waarin hij een jonge vrouw ‘koopt’ voor eigen genot en haar verlaat als hij er klaar mee is, blijft grotendeels onbestraft. Dit weerspiegelt niet alleen koloniale machtsverhoudingen, maar normaliseert ook seksueel en emotioneel misbruik van Aziatische vrouwen door Westerse mannen.
In veel opvoeringen van Madama Butterfly worden stereotypen nog verder versterkt: Aziatische rollen worden vaak gespeeld door niet-Aziatische acteurs in ‘yellowface’, met overdreven make-up, pruiken en karikaturale accenten.
In 2025 bracht Theater Oostpool een vernieuwde versie van Madama Butterfly, geschreven door Sun Li en Vera Morina en geregisseerd door theatermaker Charli Chung, regisseur van de theatervoorstelling de Bananengeneratie. Met deze herinterpretatie dagen ze het originele, koloniale narratief uit. Er wordt ruimte gegeven aan een Oost- en Zuidoost Aziatisch perspectief en onderzocht wat het betekent als jouw cultuur steeds opnieuw op een stereotype manier wordt afgebeeld. In plaats van Cio-Cio als onderdanig te tonen, krijgt zij in deze versie een stem, een achtergrond, en een eigen verhaal.
Deze productie zet het publiek aan het denken over hoe hardnekkig racistische stereotypes zijn, en hoe belangrijk het is om oude verhalen te herzien zonder seksistische en racistische stereotypes.
Fetisjisering van Oost- en Zuidoost-Aziatische vrouwen is geen toeval. Het is een direct gevolg van seksistische en racistische ideologieën in onze samenleving. Het idee dat Aziatische vrouwen onderdanig, exotisch en seksueel beschikbaar zouden zijn, wordt keer op keer herhaald.
Instituten houden deze schadelijke beelden levend, bewust of onbewust. Dit is geen onschuldige beeldvorming. Het zijn systematische denkbeelden die ervoor zorgen dat Aziatische vrouwen en meisjes niet als volwaardige mensen worden gezien, maar als objecten.
Het is genormaliseerd en geïnternaliseerd. Zolang we blijven doen alsof het grappig of onschuldig is, normaliseren we een beeld dat leidt tot geweld. Het heeft invloed op hoe mensen naar ons kijken, hoe ze ons behandelen en vooral: hoe wij onszelf zien. Geïnternaliseerd racisme en seksisme zijn geen abstracte termen, maar dagelijkse realiteit voor velen van ons. En zolang deze ideologie niet wordt blootgelegd en bestreden, blijft het doorgaan.
Het wordt tijd dat we de impact als samenleving, als kijkers, en makers serieus nemen. Niet door Aziatische vrouwen het zwijgen op te leggen, maar door te luisteren naar hun verhalen, ruimte te maken voor hun perspectieven, seksisme en racisme actief te benoemen en te bestrijden.
Seksistische racistische grappen en content zijn niet onschuldig maar kosten mensenlevens. Wij zijn geen fetisj. Wij zijn mensen.
Rui Jun Luong (1996), opgegroeid in Friesland, heeft veel te maken gehad met discriminatie en racisme. Als multidisciplinair designer, fotograaf, videograaf, maker van Guess Who: Asian Edition en oprichter van Asian Raisins zet ze zich in voor bewustwording van onrecht, racisme en discriminatie. Door de oprichting van deze platform hoopt ze te voorkomen dat anderen hetzelfde meemaken als zij.
Als een non-profit belangenorganisatie voor Oost- en Zuidoost-Aziatische mensen in Nederland zijn wij afhankelijk van de vrijgevigheid van donateurs. Strevend naar een samenleving die open en welkom is voor iedereen, komen wij op voor de rechten van deze mensen.
Comments are closed